Fachowy psycholog z Kraków. Sprawdzona pomoc psychologiczna w Krakowie.

Zaprawienie uczniów w szkole do prawidłowej analizy

Jednym z najważniejszych zadań szkoły w pierwszych już latach nauczania jest zaprawianie uczniów do prawidłowej analizy, doprowadzające do wtórnej syntezy, czyli ćwiczenie ich w opanowywaniu ogólnej metody myślenia. Analityczna praca umysłu polega na wyodrębnieniu określonych części całości, czy rozczłonkowaniu jej, z pewnego wyraźnie obranego „punktu widzenia”. Punktów widzenia możfe być kilka, i to tym wSęcej, im bardziej złożony jest przedmiot. Wyłaniają się one najczęściej w toku pierwszego, całościowego ujęcia przedmiotu, czyli w procesie syntezy pierwotnej.

Obrany punkt widzenia jest zarazem pytaniem, zadaniem, które ma być wykonane i na które należy znaleźć odpowiedź. Końcowym rezultatem procesu myślenia jest owa synteza wtórna. Jeśli istnieje wyraźny związek między postawionym na początku analizy pytaniem a końcowym rezultatem procesu myślenia, dokonana praca umysłu jest efektywna. Jeśli tych powiązań brakuje, pozostaje ona bez -wyniku. Zrozumienie mechanizmów czynności analityczno-syntetyzujących pozwala nauczycielom na właściwą organizację procesu dydaktycznego od pierwszych tygodni pobytu dzieci w szkole. Wiele dzieci z trudem wdraża się do tych czynności umysłowych, a ich trudności często uchodzą uwadze nauczycieli. Oto jeden z przykładów:

„Dziś przy odrabianiu lekcji powtórzył Krystek swe wynurzenia: – «Ja nie umiem czytać. Ja tak zmyślam i zgaduję, a Pani mówi: – Dobrze». Buzię miał przy tym tak zadowoloną, że nie wiedziałam, jak na to zareagować. Właśnie natrafił w tekście na wyraz «taki» i oznajmia – «Tego nie umiem.» – Gdy jednak zaczęłam wyliczać głoski: t-a-k-i – uchwycił jakoś brzmienie wyrazu i przeczytał: «taki». Kolejne wy- brzmiewanie głosek wywołuje już u niego obecnie syntetyczny obraz brzmienia wyrazu. W podobny sposób przeczytał wyraz «owoce» i kilka innych wyrazów, więc wpada już na odkrycie syntezy głosek. Nie. jest to jeszcze ta synteza, która polega na świadomym i wprawnym łączeniu spółgłoski z samogłoską, niemniej jednak jest to już jakiś rodzaj syntezy. Jest to jakaś próba wiązania liter, choć z dużą domieszką domyślania się, zgadywania.

A więc w momencie, kiedy coraz wyraźniej pojawiają się pierwsze próby syntezy, doszedł Krystek do zrozumienia, że on właściwie nie umie czytać. Dostrzegł możliwość prawidłowego «czytania» i stwierdził, że on nie stosuje tego sposobu przy czytaniu tekstów” (Maćkowiakowa, 1958, s. 122).

Dokonywanie analiz przedmiotów i zjawisk ze zmiennych punktów widzenia

Procesy myślenia (dokonywanie czynności analityczno-syntetyzujących) u dzieci są aktywizowane i pobudzane przez stawianie przed nimi zadań, które usiłują one rozwiązywać drogą różnych szczegółowych operacji.

Jedna z trudności występujących u uczniów w początkowym okresie nauki szkolnej – to dokonywanie analiz przedmiotów i zjawisk ze zmiennych punktów widzenia. Mówiliśmy już o tym, że niełatwo przychodzi im oderwanie się od znaczeniowego punktu widzenia w odniesieniu do słowa i przestawienie się na analizowanie dźwiękowej lub gramatycznej strony wyrazów. Z trudem przychodzi też wielu dzieciom (jak ilustruje to przytoczony przykład) złożenie w całość dźwięków wyodrębnionych w drodze analizy. Rola analizy i syntezy w procesie opanowywania nauki czytania i pisania jest ogromna (Łapińska, 1970).

Jeśli nauczanie w szkole jest prowadzone właściwie, to zdobywanie wiadomości łączy się z opanowywaniem coraz subtelniejszych czynności umysłowych (operacji myślowych). Ta współzależność zjawisk bywa jednak zachwiana w wypadkach nieumiejętnego postępowania dydaktycznego nauczycieli. „(…) nie każde nauczanie rozwija. Zdobycie przez ucznia wiedzy nie zawsze oznacza, że posunął się naprzód w rozwoju umysłowym” (Bogojawlenski, Mienczinska 1966, s. 153 -154). Rozwój umysłowy dziecka zależy przede wszystkim od opanowania coraz subtelniejszych sposobów dokonywania analizy i syntezy, wykształcania i .przystosowywania różnych rodzajów operacji do przedmiotów szkolnych i do konkretnych zadań, do zdobywania coraz to nowych w tym zakresie umiejętności. Proces rozwiązywania zadań przy użyciu różnych szczegółowych operacji myślowych cechuje się tym, iż użyte przez dziecko po raz pierwszy – przebiegają one z wysiłkiem i napięciem: używane częściej – automatyzują się, przekształcają w nawyki i zaczynają przebiegać bez wysiłku.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.