Fachowy psycholog z Kraków. Sprawdzona pomoc psychologiczna w Krakowie.

Skomplikowane relacje między pojęciem a słowem

Skomplikowane relacje między pojęciem a słowem we wczesnych stadiach rozwoju ontogenetycznego były przedmiotem rozważań wielu psychologów. Szczególnie wnikliwe studium tego problemu oraz wzajemnych stosunków między myśleniem i mową w aspekcie rozwojowym przeprowadził w latach trzydziestych L. S. Wy – gotski (1971). Jego zdaniem, do pewnego momentu oba te procesy przebiegają oddzielnie: Linie ich rozwoju krzyżują się i zbiegają ,ze sobą u dziecka w wieku ok. 2 lat. Kończy się wówczas okres „przedintelek- tualny” mowy, będący zarazem okresem „przedjęzykowym” w rozwoju myślenia. Myślenie staje się. specyficznym dla człowieka myśleniem językowym, mowa zaś – mową intelektualną. Jedność tych procesów nie polega na tym, iż mowa służy do wyrażania myśli, lecz na tym, że myśl „dokonuje się” w słowie.

Wraz z wiekiem rozwija się znaczenie słowa będące podstawą wytwarzania się pojęć. Znaczenie jest nie tylko jednostkowym faktem psychicznym, zjawiskiem świadomości indywidualnej, lecz także zjawiskiem świadomości społecznej, W toku rozwoju dziecko opanowuje za pośrednictwem dorosłych różne znaczenia słów, będące uogólnieniami wielu rzeczy i zjawisk przez nie oznaczanych. Charakter tych znaczeń zmienia się jednak.wraz z wiekiem dzieci. We wczesnych stadiach rozwoju psychicznego słowa nie reprezentują jeszcze pojęć sensu stricto, lecz tzw. synkrety, a następnie kompleksy. Jako ugrupowania oparte na konkretnych związkach elementów kompleksy nie są prawdziwymi pojęciami, lecz stanowią pseudopojęcia. „O ile u podstawy pojęcia – stwierdza Wygotski – leżą związki jednego i tylko jednego typu, logicznie tożsame, o tyle u podłoża kompleksu znaleźć można najrozmaitsze związki faktyczne, często nie mające nic z sobą wspólnego” (1971, s. 237). Są to np. sytuacyjne związki skojarzeniowe, oparte na bezpośrednim doświadczeniu percepcyjnym dziecka. Takie1 kompleksy bywają dopełniane na zasadzie dowolnego, zbioru (kolekcji) rzeczy biorących udział w jakiejś praktycznej operacji. Funkcjonalnym zbiorem tworzącym kompleks są np. dla dziecka różne części ubrania: albo filiżanka, spodek i łyżeczka, których używa przy śniadaniu. Inny rodzaj kompleksów ma charakter łańcuchowy i bywa, tworzony według zasady „czasowego łączenia poszczególnych ogniw w jeden łańcuch i przenoszenia znaczenia poprzez poszczególne ogniwa tego łańcucha” (tamże, s. 241) – wszystkie cechy przedmiotów łączonych w kompleks są wówczas równorzędne funkcjonalnie i nie grupują się wokół żadnego ośrodka (wzorca). Dopiero w wieku przedszkolnym dziecko potrafi operować już,nie tylko kompleksami, lecz także pojęciami potocznymi (spontanicznymi), w szkole zaś przyswaja sobie hierarchiczny system uporządkowanych i logicznych pojęć naukowych.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.