Fachowy psycholog z Kraków. Sprawdzona pomoc psychologiczna w Krakowie.

Podział Smirnowa

Zniekształcenia obrazu pamięciowego, dotąd omówione ogólnie, wykazują pewne różnice pozwalające na wyodrębnienie co najmniej kilku ich odmian. Niektóre z nich wymieniono przedstawiając wyniki badań Abramowskiego. Wyróżnione przezeń rodzaje deformacji dotyczą przede wszystkim rozległości zmian, oraz tego czy powstały one na skutek: ubytku treści, dodania elementów zupełnie nowych, czy też substytucji, a więc zastępstwa szczegółu pominiętego innym, podobnym lub zdecydowanie odmiennym. Częściej jednak wyróżnia się, za Bartlettem, racjonalizację i konwencjonalizację. Kryterium tego podziału stanowią jednak’ nie zmiany szczegółowe, lecz ogólna zasada deformacji, jej przyczyny i kierunek. Racjonalizacja, w tym przypadku, oznacza zmiany, jakie zachodzą w obrazie pamięciowym pod wpływem wiedzy i doświadczenia jednostki. Przekształcenia natomiast, jakie występują w obrazie pamięciowym pod wpływem powszechnych w danym środowisku sposobów widzenia rzeczywistości – tj. schematów właściwych nie tylko jednostce, ale grupie społecznej, z uwzględnieniem czynników natury kulturowej, ekonomicznej, geograficznej i in. – są wyrazem konwencjo- nalizacji. Rzecz jasna, że zarówno w przypadku racjonalizacji, jak i konwencjonalizacji zmiany szczegółowe mogą kształtować się zgodnie z podziałem przedstawionym powyżej.

A. Smirnow, w swej obszernej monografii o pamięci (1951), a właściwie o zapamiętywaniu, wyróżnił siedem rodzajów odchyleń w stosunku do wzoru, jakie mogą zajść w materiale odtwarzanym. Zmiany te, zwłaszcza jakościowe, „są tym większe, im obszerniejszy i trudniejszy jest materiał, im słabsze jest nastawienie na dokładność jego zapamiętania, im dłuższy okres czasu między spostrzeżeniem a odtworzeniem oraz im niższy poziom wyuczenia się materiału został osiągnięty” (op. cit., s. 154). Smirnow wymienia na pierwszym miejscu „uogólnienie lub »skondensowanie« tego, co we wzórze wystąpiło w konkretnej, rozwiniętej, szczegółowej postaci”, a następnie: „rkonkretyzowanie i wyszczególnienie tego, co było dane w bardziej ogólnej lub skondensowanej formie”. Są to więc dwa niejako przeciwstawne rodzaje zmian. W pierwszym przypadku przypomnienie określonego przedmiotu, np. samochodu, ulega deformacji poprzez przyjęcie przez obraz pamięciowy cech bardziej ogólnych, zgodnych z wiedzą określonej osoby o samochodach i o cechach dla tych pojazdów charakterystycznych. Chciałoby się powiedzieć, że człowiek ten wyobraża sobie bardziej „samochód jako taki”, niż jeden określony model, którego widok odtwarza w pamięci. Odwrotne zależności charakteryzują „skonkretyzowanie”.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.